تبليغاتX
بوخو سرزمین رویاها

جمعه چهاردهم تیر 1387

خلیج تا ابد فارس


خلیج فارس
مساحت ۲۳۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع
منطقه اقیانوس هند
کشورهای ساحلی ایران
عمان
امارات متحده عربی
عربستان
قطر
بحرین
کویت
عراق

خلیج فارس یا خلیج پارس آبراهی است که در امتداد دریای عمان و در میان ایران و شبه جزیره‌ عربستان قرار دارد. مساحت آن ۲۳۳٬۰۰۰ کیلومتر مربع است، و پس از خلیج مکزیک و خلیج هودسن سومین خلیج بزرگ جهان بشمار می‌آید. خلیج فارس از شرق از طریق تنگه هرمز و دریای عمان به اقیانوس هند و دریای عرب راه دارد، و از غرب به دلتای‌ رودخانه‌ اروندرود، که حاصل پیوند دو رودخانهٔ دجله و فرات و پیوستن رود کارون به آن است، ختم می‌شود.

کشورهای ایران، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در کناره خلیج فارس هستند.

به سبب وجود منابع سرشار نفت و گاز در خلیج فارس و سواحل آن، این آبراهه در سطح بین‌المللی، منطقه‌ای مهم و راهبردی بشمار می‌آید.

 

ویژگی‌های خلیج فارس

زمین شناسان معتقدند که در حدود پانصدهزار سال پیش، صورت نخستین خلیج فارس در کنار دشت‌های جنوبی ایران تشکیل شد و به مرور زمان، بر اثر تغییر و تحول در ساختار درونی و بیرونی زمین، شکل ثابت کنونی خود را یافت.

این خلیج توسط تنگه هرمز به دریای عمان و از طریق آن به دریاهای آزاد مرتبط است. جزایر مهم آن عبارت‌اند از: قشم، بحرین، کیش، خارک، ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک و لاوان که تمامی آنها به جز بحرین به ایران تعلق دارد.

خلیج فارس و سواحل آن معادن سرشار نفت و گاز دارد و مسیر انتقال نفت کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان و امارات متحده عربی است، و به همین سبب، منطقه‌ای مهم و راهبردی به شمار می‌آید. بندرهای مهمی در حاشیه خلیج فارس وجود دارد که از آنها می‌توان بندرعباس، بوشهر، بندرلنگه و بندر ماهشهر در ایران، و شارجه، دوبی و ابوظبی را در امارات متحده عربی نام برد.

نام خلیج فارس

خلیج فارس نامی است به جای مانده از کهن‌ترین منابع، زیرا که از سده‌های پیش از میلاد سر بر آورده‌است، و با پارس و فارس - نام سرزمین ملت ایران - گره خورده‌است.[نیازمند منبع] در سالهای اخیر نام خلیج عربی نیز در برخی منابع بطور محدود بکار رفته که مخالفت ایرانیان را برانگیخته‌است.

از دیدگاه حقوق بین‌الملل

سازمان ملل متحد در چندین نوبت در بیانیه‌ها، اصلاحیه‌ها و مصوبه‌های گوناگون و با انتشار نقشه‌های رسمی، نه تنها بر رسمی بودن نام «خلیج فارس» تاکید کرده، بلکه از هیات‌های بین‌المللی خواسته که در مکاتبات رسمی به ویژه در اسناد سازمان ملل از نام کامل «خلیج فارس» استفاده نمایند.[نیازمند منبع]

لیست اسناد سازمان ملل درباره نام «خلیج فارس»

  • سند شماره ۶۱ نشست بیست و سوم سازمان ملل متحد در وین (۲۸ مارس تا ۴ آوریل ۲۰۰۶) با عنوان «رسمیت تاریخی، جغرافیایی و حقوقی نام خلیج فارس» [۱]
  • نقشه رسمی کمیسیون اقتصادی و اجتماعی غرب آسیا، شماره ۳۹۷۸ چاپ سازمان ملل (سپتامبر ۲۰۰۷)[۳]
  • نقشه رسمی ایران، شماره ۳۸۹۱ چاپ سازمان ملل (ژانویه ۲۰۰۴)[۴]
  • نقشه رسمی غرب آسیا، شماره ۳۹۷۸ چاپ سازمان ملل (نوامبر ۱۹۹۸)[۵]

در دوران باستان

قدمت خلیج فارس با همین نام چندان دیرینه‌است که عده‌ای معتقدند«خلیج فارس گهواره تمدن جهان یا خاستگاه نوع بشر است.» ساکنان باستانی این منطقه، نخستین انسان‌هایی بودند که روش دریانوردی را آموخته و کشتی اختراع کرده و شرق و غرب را به یکدیگر پیوند داده‌اند.[نیازمند منبع]

دوران هخامنشی

دریانوردی ایرانیان در خلیج فارس، قریب پانصد سال پیش از میلاد مسیح و در دوران سلطنت داریوش اول آغاز شد. داریوش بزرگ، نخستین ناوگان دریایی جهان را به وجود آورد. کشتی‌های او طول رودخانه سند را تا کرانه‌های اقیانوس هند و دریای عمان و خلیج فارس پیمودند، و سپس شبه جزیره عربستان را دور زده و تا انتهای دریای سرخ کنونی رسیدند. او برای نخستین بار در محل کنونی کانال سوئز فرمان کندن کانالی را داد و کشتی‌هایش از طریق همین کانال به دریای مدیترانه راه یافتند. در کتیبه‌ای که در محل این کانال به دست آمده نوشته شده‌است:[نیازمند منبع]

   
خلیج فارس
«من پارسی هستم. از پارس مصر را گشودم. من فرمان کندن این کانال را داده‌ام از رودی که از مصر روان است به دریایی که از پارس آید پس این جوی کنده شد چنان که فرمان داده‌ام و ناوها آیند از مصر از این آبراه به پارس چنان که خواست من بود.»
   
خلیج فارس


سفرنامه فیثاغورث ۵۷۰ قبل از میلاد تا سال ۱۹۵۸ در تمام منابع مکتوب جهان نام خلیج فارس و یا معادلهای آن در دیگر زبانها ثبت شده‌است.

در دوره داریوش دوم ناوگانی ایرانی به رهبری سردار صداسپ ماموریت یافت تا جهان را دور بزند. وی عازم دریای مدیترانه و سواحل شنقیط (موریتانی) تا نزدیک اشانتی و سواحل بنین پیش رفتند ولی در اثر برخورد با اقوام وحشی سفر را ناتمام کذاشتند.

داریوش در این کتیبه از خلیج فارس به نام «دریایی که از پارس می‌آید» نام برده‌است. در کتاب اوستا اگرچه از نام خلیج فارس بطور صریح نام برده نشده اما در مهر یشت در مبحث مهر یا میترا اشاره‌ای نیز به اروندرود شده‌است که در آن دوره ارونگ گفته می‌شده‌است:

   
خلیج فارس
دارنده دشت‌های فراخ و اسب‌های تیزرو که از سخن راستین آگاه است و پهلوانی است خوش اندام و نبرد آزما، دارای هزار گوش و هزار چشم و هزار چستی و چالاکی یاد شده، کسی است که جنگ و پیروزی با اوست، هرگز نمی‌خسبد، هرگز فریب نمی‌خورد، اگر کسی با او پیمان شکند خواه در شرق هندوستان باشد یا بر دهنه شط ارنگ، از ناوک او گریز ندارد، او نخستین ایزد معنوی است که پیش از برآمدن خورشید فنا ناپذیر تیز اسب بر بالای کوه هرا بر می‌آید و از آن جایگاه بلند سراسر منزلگاه‌های آریایی را می‌نگرد.
   
خلیج فارس


در میان یونانیان باستان

یونانی‌های باستان این خلیج را «پرسیکوس سینوس» یا «سینوس پرسیکوس» که همان خلیج فارس است، نامیدند. از آنجا که این نام برای نخستین بار در منابع درست و معتبر تاریخی که غیر ایرانیان نوشته‌اند آمده‌است، هیچ گونه شائبه نژادی در وضع آن وجود ندارد. چنان که یونانیان بودند که نخستین بار، سرزمین ایران را نیز «پارسه» و «پرسپولیس» یعنی شهر یا کشور پارسیان نامیدند. استرابن جغرافیدان سدهٔ نخست میلادی نیز به کرات در کتاب خود از خلیج فارس نام برده‌است. وی محل سکونت اعراب را بین دریای سرخ و خلیج فارس عنوان می‌کند. همچنین فلاریوس آریانوس مورخ دیگر یونانی در کتاب تاریخ سفرهای جنگی اسکندر از این خلیج به نام «پرسیکون کیت» که چیزی جز خلیج فارس، نیست نام می‌برد.

البته جست‌وجو در سفرنامه‌ها یا کتاب‌های تاریخی بر حجم سندهای خدشه ناپذیری که خلیج فارس را «خلیج فارس» گفته‌اند، می‌افزاید. این منطقه آبی همواره برای ایرانیان که صاحب حکومت مقتدر بوده‌اند و امپراتوری آن‌ها در سده‌های متوالی بسیار گسترده بود هم از نظر اقتصادی و هم از نظر نظامی اهمیت خارق العاده‌ای داشت. آن‌ها از این طریق می‌توانستند با کشتی‌های خود به دریای بزرگ دسترسی پیدا کنند و به هدف‌های اقتصادی و نظامی دست یابند.

در سده‌های اخیر

تا قرن ۱۹ میلادی، تقریبا در تمامی اسناد موجود، این آبراهه در فارسی با نام خلیج فارس یا دریای فارس، در عربی با نام‌های الخلیج الفارسي یا بحرالفارسي یا بحرالعجم، و در زبان‌های اروپایی با نام‌هایی مانند Persian Gulf، Sinus Persicus، Persische Golf، و Golfo di Persia نامیده می‌شده است.

در بازه زمانی کوتاهی در قرن ۱۷ میلادی، در اسناد بریتانیایی از این آبراهه با عنوان خلیج بصره نام برده شده بود که حکایت از اهمیت بصره در تجارت آن دوران داشته است.[نیازمند منبع] احتمالا از آنجایی که بصره در کنار خلیج فارس واقع نشده، استفاده از این نام پس از مدت کوتاهی متوقف شد.

در زبان عربی

خلیج فارس با نام بحر فارس مشخص شده است
خلیج فارس با نام بحر فارس مشخص شده است

آثار عرب زبان نیز بهترین و غنی‌ترین منابعی هستند که برای شناسایی و توجیه کیفیت تسمیه این دریا می‌تواند در این بررسی مورد استفاده قرار گیرد. در تمام منابع عربی تا قبل از سال ۱۹۵۸ خلیج فارس با نام بحر فارس و یا خلیج فارس ثبت شده‌است در این منابع و آثار از دریای فارس و چگونگی آن بیش از آثار فرهنگی موجود در هر زبان دیگری گفت و گو شده‌است. در آثار ابن بطوطه، حمدالله مستوفی، یاقوت حموی، حمزه اصفهانی، ناصرخسرو قبادیانی، ابوریحان بیرونی، ابن بلخی و دیگرانی که اکثر آنان کتاب‌های خود را به زبان عربی نیز نوشته‌اند، و همچنین در آثار نویسندگان جدید عرب از نام «خلیج فارس» بدون کم و کاست یاد شده‌است.

بحر فارس

بحر فارس نامی است که عرب‌ها در قرون اولیه اسلام بجای دریای پارس بکار می‌بردند و این مفهوم شامل خلیج فارس و دریای عرب نیز می‌شد ولی در قرنهای اخیر تنها به پهنه آبی که شامل تنگه هرمز تا دهانه اروند رود می‌شود و بجای بحر فارس خلیج فارس می‌گفتند تا اینکه از سال ۱۹۵۸ به دنبال یک فراخوان از سوی رهبران قوم پرست در اتحادیه عرب مقرر شد که خلیج فارس را خلیج عربی نامند و اکنون این نام جدید در ۲۲ کشور عربی به کار می‌رود و در بعضی از رسانه‌های غربی نیز این نام جدید بکار گرفته می‌شود. که این امر اعتراض شدید ایرانیان را برانگیخته‌است. ایرانیان بر این باور هستند که نام جدید جعلی و با انگیزه سیاسی و از روی تعصب قومی بکار می‌رود و همچنان نام تاریخی خلیج فارس باید استفاده شود.[1]

پیشینه تغییر نام خلیج فارس

درباره نام خلیج فارس تا اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی هیچ گونه بحث و جدلی در میان نبوده و در تمام منابع اروپایی و آسیایی و آمریکایی و دانشنامه‌ها و نقشه‌های جغرافیایی این کشورها نام خلیج فارس در تمام زبان‌ها به همین نام یاد شده‌است.

اصطلاح «خلیج عربی» برای نخستین بار در دوره تحت قیمومت شیخ نشین‌های خلیج فارس توسط کارگزاران انگلیس و بطور ویژه از طرف یکی از نمایندگان سیاسی انگلیس مقیم در خلیج فارس به نام رودریک اوون در کتابی به نام حبابهای طلایی در خلیج عربی در سال ۱۹۵۸ نوشت که «من در تمام کتب و نقشه‌های جغرافیایی نامی غیر از خلیج فارس ندیده بودم ولی در چند سال اقامت در سواحل خلیج فارس متوجه شدم که ساکنان ساحل عرب هستند بنابر این ادب حکم می‌کند که این خلیج را عربی بنامیم» وی و فرد دیگری به نام سر چارلز بلگریو به قصد تفرقه بین ایران و کشورهای عرب این موضوع را مطرح کردند.

سر چارلز بلگریو که بیش از ۳۰ سال نماینده سیاسی و کارگزار دولت انگلیس در خلیج فارس بوده‌است، پس از بازگشت به انگلستان در سال ۱۹۶۶ کتابی درباره سواحل جنوبی خلیج فارس منتشر کرد و در آن نوشت که «عرب‌ها ترجیح می‌دهند خلیج فارس را خلیج عربی بنامند».[۶]

بلافاصله پس از انتشار کتاب سرچارلز بلگریو که نام قبلی سواحل جنوبی خلیج فارس یعنی «ساحل دزدان» را بر روی کتاب خود نهاده اصطلاح «الخلیج العربی» در مطبوعات کشورهای عربی رواج پیدا کرده و در مکاتبات رسمی به زبان انگلیسی نیز اصطلاح «عربین گولف» جایگزین اصطلاح معمول و رایج قدیمی «پرشین گولف» شد.[۷]

نظر قوم‌گرایان افراطی عرب

در بیست سال گذشته، مقالات و کتاب‌هایی که در دفاع از تغییر نام خلیج‌فارس در همین کشورهای تازه تأسیس، منتشر شده، بر سه موضوع استوار است:

  1. در سال ۱۷۶۲ «کارستن نیبور» نوشته‌است: سواحل خلیج‌فارس تابع دولت ایران نیست!
  2. «رودریک اوون» در کتاب «حباب‌های طلایی در خلیج عربی» نوشته‌است: در همه نقشه‌هایی که دیده‌ام، خلیج‌فارس در آنها ثبت شده‌، اما من با زندگی در بحرین دریافتم که ساکنان دو سوی این دریا عرب هستند، پس ادب حکم می‌کند که این دریا را «خلیج عربی» بنامیم.
  3. کشورهای عربی بیشتر از ایران هستند.[۸]
  4. فقط ایرانی‌ها آن آبراه را خلیج فارس می‌نامند!

خلیج انگلیسی و خلیج آمریکایی

انگلیس‌ها نخستین عاملان کاشته شدن این تخم نفاق بودند زیرا از قدیم در صدد بودند که خلیج فارس را تبدیل به یک دریای انگلیسی کنند. بعدها در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی آمریکایی‌ها هم به پیروی از آن‌ها از تبدیل خلیج فارس به خلیج آمریکایی سخن گفتند. از نظر آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها این منطقه «شریان حیاتی غرب» در منطقه «استراتژیک غربی» و «حوزه منافع ویژه» است، لذا اگر قادر باشند خلیج فارس را به طور مستقیم یا غیر مستقیم تحت تسلط خود در می‌آورند.[۹]

تلاش‌های دولت ایران در برابر تغییر نام

دولت ایران در روز ۱۳ مرداد سال ۱۳۳۷ به دلیل تغییر نام خلیج فارس به خلیج عربی از سوی عراق و برخی دیگر از کشورهای عربی و انگلیس اعتراض خود را به دولت جدید عراق به رهبری قاسم که با یک کودتای نظامی بر سر کار آمده بود و تمایل به حرکت‌های آزادی خواهانه مصر به رهبری جمال عبدالناصر داشت، اعلام کرد.

همچنین دولت ایران در همان زمان در برابر این نام مجعول واکنش نشان داد و گمرک و پست ایران از قبول محموله‌هایی که به جای خلیج فارس نام خلیج عربی بر روی آن نوشته شده بود، خودداری کرد. ایران همچنین در مجامع و کنفرانس‌های بین‌المللی نیز در صورت به کار بردن این اصطلاح ساختگی از سوی نمایندگان کشورهای عرب واکنش نشان می‌داد. در این زمان بعضی از کشورهای عربی حتا اعتبار هنگفتی از محل درآمدهای کلان نفتی خود در اختیار بعضی از ماموران سیاسی در خارج می‌گذاردند تا با تطمیع مطبوعات خارجی نام مجعول خلیج عربی را به جای خلیج فارس رواج بدهند.

در نیمه نخست بهمن ماه سال ۱۳۷۰ سر ویراستار سازمان ملل متحد با اشاره به اعتراض‌های پیاپی نمایندگان ایران در آن سازمان به استفاده از نام ساختگی خلیج عربی در اسناد این سازمان از کارکنان سازمان ملل خواسته تا اعتراض دولت ایران را همیشه در نظر داشته باشند. کار به جایی رسید که در یازدهم شهریور سال ۱۳۷۱ هنگامی که حیدر ابوبکر العطاس نخست وزیر جمهوری یمن در اجلاس سران جنبش عدم تعهد که در جاکارتا پایتخت اندونزی برگزار می‌شد، از نام ساختگی خلیج عربی استفاده کرد، با اعتراض شدید نمایندگان ایرانی رو به رو شد. او سرانجام از نمایندگان ایران عذرخواهی کرد. و این کار را غیر عمد خواند.

اما واقعیت مطلب این است که خلیج فارس یک نام کهن تاریخی است که از بدو تاریخ بر روی این خلیج گذاشته شده‌است و انگیزه تلاش حساب شده‌ای که برای تغییر این نام به عمل می‌آید جز ایجاد فتنه و اختلاف بین کشورهای این منطقه نیست. همچنان که ژان ژاک پرینی نویسنده کتاب خلیج فارس اعتراف می‌کند. «ملت‌ها و قوم‌های بسیاری بر کرانه‌های خلیج فارس استیلا یافته و فرمانروایی کرده‌اند ولی روزگارشان سپری شده و منقرض شده‌اند. تنها قوم پارس است که با هوش و درایت خود همچنان پا برجا زیسته و میراث حاکمیت خود را تاکنون نگهداری کرده‌است.

جستارهای وابسته

منابع

  1. Historical, Geographical and Legal Validity of the Name: PERSIAN GULF, UN Working Paper No. ۶۱, Vienna, ۲۳rd Session, ۲۸ March - ۴ April ۲۰۰۶
  2. Use of the term «Persian Gulf» / prepared by Editorial Control (ST/CS/SER.A/۲۹/Add.۲), UN New York, ۱۸ August. ۱۹۹۴, Accessed February ۲۴, ۲۰۰۸.
  3. نقشه رسمی کمیسیون اقتصادی و اجتماعی غرب آسیا، شماره ۳۹۷۸ سازمان ملل متحد، سپتامبر ۱۹۹۷
  4. نقشه رسمی ایران، شماره ۳۸۹۱ سازمان ملل متحد
  5. نقشه رسمی غرب آسیا، شماره ۳۹۷۸ سازمان ملل متحد
  6. خلیج فارس. نوشته ناصر تکمیل همایونی. انتشارات دفتر پژوهشهای فرهنگی. تهران. شابک ۹۶۴-۵۷۹۹-۱۵-۵. ص۱۰۹
  7. خلیج فارس. نوشته ناصر تکمیل همایونی. انتشارات دفتر پژوهشهای فرهنگی. تهران. شابک ۹۶۴-۵۷۹۹-۱۵-۵. ص۱۱۰
  8. همشهری آنلاین: بحران هویت در حاشیه جنوبی خلیج فارس
  9. خلیج فارس. نوشته ناصر تکمیل همایونی. انتشارات دفتر پژوهشهای فرهنگی. تهران. شابک ۹۶۴-۵۷۹۹-۱۵-۵. ص۱۰۷
  • کتاب خلیج فارس نامی کهن تر از تاریخ محمد عجم - انتشارات پارت - تهران ۱۳۸۳
  • خلیج فارس نامی کهن تر از تاریخ و میراث فرهنگی - محمد عجم
  • خلیج فارس، پیروز مجتهدزاده
  • سایت بارتاب: بحران هویت و امیرنشین‌های بدون عرب
  • Pliny Natural History 6.96-111
  • جغرافیای تاریخی خلیج فارس _ محمود طلوعی
  • ^ کتاب خلیج فارس نامی کهن تر از تاریخ محمد عجم - انتشارات پارت - تهران ۱۳۸۳
ارادت دارم خدمت شما: رئوف در 10:51 |  لینک ثابت   • 

دوشنبه پنجم فروردین 1387

معرفی جزیره قشم

قشم را بهتر بشناسیم(۲)

جزیره قشم واقع در تنگه هرمز به موازات سواحل سرزمین مادر ، با گستره ای نزدیک به 1500 کیلومتر مربع – 140 کیلومتر در ازا و عرض متوسط 11 کیلومتر نه تنها بزگترین جزیره خلیج فارس که مساحتی بیشتر ، معادل یا کمتر از 22 کشور مستقل جهان دارد و نیز 5/2 برابر کشورهایی چون سنگاپور و بحرین است .
سابقه تاریخی قشم به پیش از اسلام می رسد و نام های قشم ، کشم ، کیش ، تنب ، سیری و غیره حکایت از توقف طولانی عیلامی ها در این نواحی در سده های پیش از میلاد مسیح دارد . آثار بسیاری از تمدن عیلامی در سواحل خلیج فارس از جمله در بوشهر ، خارک و قشم بدست آمده و بقایای آتشکده های زرتشتیان در قشم نشان دهنده وجود پیروان این مذهب در روزگاران پیشین جزیره است .
قشم به علت موقعیت سوق الجیشی خود در همه رویدادها و حوادث و لشکرکشی های تاریخی از عیلامی ها تا اسکندر ، از اسکندر تا امویان و عباسیان و از آنها تا پرتغالیها و انگلیسی ها مقامی شامخ داشته است . آن گونه که در کتاب های تاریخ نگاشته شده است ، قشم پیش از اسلام و هم پس از آن دارای رونق و اعتبار تجاری و دریانوردی بسیار بوده است . رونق این جزیره و بنادر و جزایر اطراف آن بیشتر به عصر دیالمه و آل بویه باز می گردد که رفت و آمد کشتی های تجاری از آنجا به سواحل دریا های چین و هند و نواحی آفریقا تداوم داشته است.
در روزگار کنونی نیز قشم همچنان توانسته است موقعیت ممتاز خود را حفظ کند . همه بین المللی شرق و غرب از حریم هوایی این جزیره عبور می کنند .
اعلام قشم به عنوان یک منطقه آزاد صنعتی - تجاری در سال 1369 هجری شمسی و تصویب قوانینی مترقی و محکم به منظور افزایش ضریب اطمینان سرمایه گذاران داخلی و خارجی ، مناسب ترین فضای ممکن و مورد تقاضای تجار و سرمایه گذاران بین المللی را در جزیره قشم عرضه می دارد .
عمده هدف جمهوری اسلامی ایران از ایجاد منطقه آزاد قشم استفاده بهینه از موقعیت ممتاز این جزیره برای تبدیل شدن به یک قطب بزرگ اقتصادی ، صنعتی ، تسهیل و توسعه جریان صادرات و واردات ، جلب مدیریت علمی و روز جهان ، جذب سرمایه و تکنولوژی پیشرفته بوده است .
با اعلام محدوده ای به وسعت 200 هکتار از بندر عظیم و مجهز شهید رجایی به عنوان منطقه ویژه اقتصادی از سوی دولت و افزوده شدن آن به حریم اختیارات قانونی سازمان منطقه آزاد قشم ، این سازمان قادر است فصل جدیدی از ارائه تسهیلات – با استفاده از تجهیزات پیشرفته اسکله شهید رجایی – را در زمینه تخلیه و بارگیری انواع کالا برای کشتی های اقیانوس پیما آغاز کند و امکاناتی مطلوب در تبادل کالا و ترانزیت به بازرگانان عرضه بدارد .
به دلیل وجود ذخائر عظیم زیرزمینی (نفت و گاز) و معادن مختلف ، همچنین قرار گرفتن در تنگه استراتژیک هرمز ، جزیره قشم از موقعیتی کاملاٌ استثنایی برای تبدیل شدن به یک کانون اقتصادی صنعتی موفق و پیشتاز در کشورهای خاورمیانه و حوزه اقیانوس هند به ویژه در خلیج فارس و دریای عمان – برخوردار است .
قشم افزون بر 85 هزار جمعیت بومی دارد که در 60 آبادی و پنج شهر بزرگ و کوچک ( قشم ، درگهان ، طبل ، رمچاه ، لافت و دولاب و رمکان ) به سر می برند . عمده فعالیت مردم قشم در زمینه هایی چون صیادی (ماهی ، میگو) ، لنج سازی ، نخل داری و داد و ستد متمرکز است .
شهر قشم در شرقی ترین نقطه جزیره واقع شده و به رغم آن که این شهر نسبت به کل جزیره مرکزیت هندسی ندارد ، اما به علت موقعیت مهم استراتژیک آن (دید گسترده به جنوب و شمال و شرق ، دید به تنگه هرمز ، نزدیکی به بندرعباس و ...) از قدیم واجد اهمیت بوده و مهم ترین سکونتگاه جزیره محسوب می شده است . انتخاب قشم به عنوان پایگاه اصلی توسعه منطقه آزاد تجاری – صنعتی قشم نیز بر اهمیت این شهر افزوده است .
به لحاظ آب و هوا جزیره قشم به عنوان بخشی از اقلیم بزرگ ایران کم و بیش تحت تاثیر جریان عمومی اتمسفر – به خصوص جریان های سیبری ، مدیترانه ای ، آتلانتیک ، جریانات موسمی اقیانوس هند و بالاخره جریانات عربستان و صحرا – بوده و به خصوص با توجه به عرض جغرافیایی کم و مجاورت آن با آب های گرم خلیج فارس ، درجه حرارت هوای این جزیره همیشه بالای صفر و به طور متوسط 26 درجه سانتی گراد است . برخورداری از یک فصل طولانی و گرم و مرطوب و یک فصل کوتاه و معتدل از ویژگی های عمده آب و هوایی جزیره به شمار می رود که می باید در معادلات و محاسبات به هرگونه سرمایه گذاری لحاظ شود .
یکی از ویژگیهای منحصر به فرد این جزیره جنگل دریایی حرا است که در گستره ای معادل 9000 هکتار پدید آمده که ازتنوع زیستی بالایی برخوردار و زیستگاه امن پرندگان
  مناطق گرمسیری به شمار می رود ..


مرتفع ترین نقطه جزیره در "کیش کوه" (معروف به بوخو)در دولاب واقع است که 350 متر از سطح دریا ارتفاع دارد .
بارندگی جزیره قشم متاثر از شرایط مدیترانه ای و در عین حال در عرض بارش های موسمی است . به این مفهوم که فصل بارش منطبق بر فصول نسبتاٌ سردتر سال بوده و فصل خشک مقارن با تابستان است . با این وجود ، به علت نفوذ گاه به گاه جریانات فصلی اقیانوس هند ، یک ماکزیمم فرعی ضعیف بارندگی در مرداد ماه که اوج فعالیت این جریان است نیز وجود دارد .
بر اساس آمارهای اخذ شده از یک دوره 30 ساله ، در جزیره قشم به طور متوسط 12 روز بارندگی در سال وجود دارد که اکثرا به صورت رگبارهای کوتاه مدت بوده و متوسط نزولات آسمانی در سال 153 میلی متر است و بیشتر در فصل زمستان روی می دهد .
ارادت دارم خدمت شما: رئوف در 8:1 |  لینک ثابت   • 

شنبه سوم فروردین 1387

جزیره ی زیبای قشم را بهتر بشناسیم.

 

قشم جزيره اي است در تنگه هرمز، در ساحل جنوبي ايران در شرق خليج فارس. نماي ظاهري جزيره بيشتر به صورت صخره اي و لم يزرع است. قشم بزرگترين جزيره ايران و همچنين بزرگترين جزيره خليج فارس است. مساحت آن 1500 کيلومتر مربع است و طول آن به 136 کيلومتر مي رسد. به دليل طول زياد، اين جزيره در ميان اعراب منطقه به نام «جزيره الطويله» و در ميان فارسها به نام «جزيره دراز» معروف بوده است. قشم همچنين بندر آزاد تجاري نيز هست که اين جزيره را از اين لحاظ در تجارت جهاني بسيار ارزشمند کرده است.

 

از نظر تاريخي جزيره قشم به دوران پيش از اسلام برمي گردد. اسمهايي مانند، قشم، کشم، کيش و تنب از دوران ايلامي و چندين قرن پيش از ميلاد مسيح درمنطقه باقي مانده اند. با توجه به موقعيت سياسي جزيره قشم بارها مورد تاخت و تاز مهاجماني از قبيل : ايلاميها، امويان و عباسيان و در قرون اخير پرتغاليها و انگليسيها قرار گرفته است که آثار تهاجم و غارت آنها هنوز پابرجاست. با توجه به اسناد تاريخي، جزيره قشم به دليل اهميت تجاري شايان اهميت بوده است. اقتصاد قشم در دوره هاي ديلميه و بويه بسيار شکوفا شد، به طوري که کشتيهاي تجاري بين قشم و چين، هند و آفريقا در رفت و آمد بودند.

 

جزيره قشم به دليل وجود دامنه وسيع جذابيتهاي اکوتوريسي مانند جنگلهاي دريايي حرا بسيار معروف است. به گفته دانشمندان محيط زيست ، در حدود 5/1 % پرندگان جهان و 25% پرندگان بومي ايران، سالانه به جنگلهاي حرا که اولين ژئو پارک طبيعي دنياست مهاجرت مي کنند.

 

قلعه باستاني پرتغاليها، مسجدهاي تاريخي، آرامگاههاي سيد مظفر و بي بي مريم، تالابها و درياچه هاي متعدد و جنگلهاي مانگرو (حرا)، در زمره جذابيتهاي اين جزيره هستند که از ميان آبهاي نيلگون خليج فارس سر برآورده است. گنبدهاي نمکي، غارهاي خربس و محل تخمگذاري لاک پشتها در روستاي شيب دراز از جمله جاذبه هاي توريستي جزيره هستند.

 

ماهيگيري شغل عمده ساکنين با تجربه جزيره است. همچنين در زمينهاي زراعي کوچک جزيره، نخل، خربزه و هندوانه کشت مي دهند. معادن نمک نيز در ساحل جنوبي جزيره جاي دارند. جمعيت قشم در حدود ۹۸۸۲۹(طبق سرشماری آبانماه ۸۵) نفر است. هر ساله قشم هزاران توريست را با زيباييها و تفرجگاههاي مدرن به سوي خود جذب مي کند.

 

هتلهاي بسيار زيبايي در جزيره وجود دارند. جنگلهاي دريايي حرا که يکي از مشخصه هاي نواحي گرمسيري (استوايي) است، يکي از زيباترين جذابيتهاي جزيره قشم به شمار مي رود.

غارهاي تاريخي خربس

غارهاي تاريخي خربس از جمله غارهايي است که بر اثر گرداب و تخليه ماسه ها از حفره سنگها به وجود آمده است. عمر غارها بسيار طولاني است و گفته مي شود به زمان مادها مي رسد.

 

در دوران پيش از اسلام مردمان آن زمان با افزودن بر وسعت غار و ايجاد تالار و دهليزهاي انشعابي به احتمال زياد از آن براي پناه دادن به کودکان و زنان و سالخوردگان به هنگام يورش دشمنان استفــــاده مي نمودند. عده اي هم معتقدند که خربس ابتدا خوربس بوده و محل تجمع خورشيدپرستان بوده است. در هر صورت اين غارهاي قديمي که يکي از جاذبه هاي گردشگري جزيره پهناور قشم است در سنوات گذشته آسيب فراوان ديده و به دليل فرسايش و عدم حفاظت لازم به شکل کنوني درآمده است.

دره ستاره ها:

دره ستاره ها که اهالي بومي به آن ستاره افتاده يا استاره کفته نيز مي گويند از زيباترين جلوه هاي فرسايش در جزيره پهناور قشم مي باشد اهالي معتقدند پس از فرو افتادن ستاره اي در اين محل و بر اثر ضربه اي سهمگين، خاک از زمين بالا آمده و به هر شکلي که بوده خشک شده و چنين اشکالي پديد آمده است. برخي از اهالي معتقدند با تاريک شدن هوا اين دره محل آمد و شد ارواح و اجنه است ليکن تاکنون صحت چنين چيزي به اثبات نرسيده است.

 

آنچه مشخص است اين است که اين اشکال در اثر فرسايش باد و باران و رگبارهاي فصلي پديد آمده است. البته بازديد از دره ستاره ها در شبهاي مهتابي جاذبه اي خاص دارد، به ويژه در آن لحظه که سکوت همه جا را فرا گرفته و آسمان و ستاره ها با نزديکي خاصي به زمين احساس مي شوند.

 

در هر صورت براي رفاه حال بازديدکنندگان و گردشگران در ابتداي سال 85 به دستور مديرعامل منطقه آزاد قشم و با همت معاونت سياحتي و گردشگري سازمان و کمک اهالي و شوراي اسلامي روستاي برکه خلف راه دسترسي به دره ترميم و در جهت ايجاد امکانات رفاهي و بهداشتي اقداماتي صورت پذيرفته است.

 

لازم به ذکر است اين دره به عنوان بخشي از ژئوپارک قشم جزء آثار طبيعي جزيره در سازمان يونسکو به ثبت رسيده است.

ساحل تخمگذاري لاک پشتها

روستاي شيب دراز و سواحل گسترده آن محل حضور لاک پشتهاي دريايي و لاک پشتهاي منحصر به فرد پوزه عقابي است که همه ساله از اواسط اسفند ماه تا پايان خرداد براي تخمگذاري به اين سواحل مي آيند.

 

هر لاک پشت در هر فصل تخمگذاري در حدود 300 تخم طي 3 مرحله در 20 روز در چاله اي که خود مي کند پنهان مي کند که پس از دو ماه تخمها سر از خاک بر مي آورند و به طرف نور مهتاب که در دريا منعکس است حرکت مي کنند.

 

از شاهکارهاي خلقت اين است که بچه لاک پشتهايي که در اين محل سر از تخم بر مي آورند پس از 30 سال که بالغ مي شوند جهت تخمگذاري دوباره به زادگاه خود بر مي گردند و تخمگذاري مي کنند.

 

ديدن لاک پشتهاي پوزه عقابي در هنگام چاله کندن و تخمگذاري و ديدن بچه لاک پشتهاي بسيار کوچک که از تخم بيرون مي آيند و به طرف نور حرکت مي کنند از جاذبه هاي اکوتوريستي جزيره پهناور قشم است. در سالهاي اخير سازمان منطقه آزاد قشم با همکاري سازمان يونسکو به منظور مراقبت از اين لاک پشت نادر و در حال انقراض کار نگهداري و رهاسازي بچه لاک پشتها را آغاز کرده است.

 جنگل دريايي حرا

حرا اين درخت شگفت انگيز (شورزي) دريايي را لينه زيست شناس نامي جهان به نام حکيم و فيلسوف بزرگ ايراني (ابوعلي سينا) نامگذاري کرده، نام علمي آن Avicennia Marina است که در زبان محلي به آن تامر (برگرفته از نام پاکستاني) و به عرف عام، حرا مي گويند. ارتفاع متوسط اين گياه شگفت انگيز به حدود 6 متر مي رسد. اين پديده در خورهاي کنار دريا (پستيهاي کم شيبي که در هنگام مد، آب دريا آنها را فرا مي گيرد) به وفور مي رويد و به خوبي رشد مي کند. در پوسته اين گياه، بر حسب قانون اسمز، يک نوع تصفيه انجام مي شود (درخت آب شور دريا را جذب مي کند و نمک آن را پس مي دهد). گلهاي زرد شهدآلود حرا غذايي بسيار مطلوب است، براي زنبورهاي عسل و پرندگان. اهميت فضاي محفاظت شده جنگلهاي حرا با وسعتي نزديک به 20 هزار هکتار در چرخه اکولوژيک درخت و آبزيان دريايي (به خصوص ميگو و ماهيهاي شيلاتي) انکار ناپذير است. جنگلهاي دريايي حرا در کنوانسيون محيط زيست ايران (رامسر 1351 ه.ش) به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام و به دنبال آن سازمان جهاني حفاظت محيط زيست (U.N.E.P)  نيز بر اين تصويب صحه گذاشت و مسئوليت مراقبت آن را به سازمان محيط زيست منطقه اي شرق (U.N.D.P)  واگذار نمود. اين مجموعه عنوان مهم بين المللي : (ذخيره زيستکره جهاني) (MAB/BR) را نيز داراست. سازمان منطقه آزاد قشم در بخشي از فعاليتهاي مربوط به گسترش فضاي سبز جزيره ميليونها اصله از نهال حرا را در سواحلي که محيط مساعد دارند با موفقيت کامل کشت کرده است.

ارادت دارم خدمت شما: رئوف در 6:48 |  لینک ثابت   • 

چهارشنبه بیست و نهم اسفند 1386

آثار وبناهای تاریخی جزیره قشم

غار خربس جزيره قشم)



در پانزده کيلومتري شهر قشم در سمت راست جاده قشم قرار دارد ، دردل ارتفاعات اين منطقه آثار باشکوهي از معماري صخره اي ديده مي شد که به عقيده برخي از محققين نيايشگاه پيروان آيين ميترائيسم يا آناهيتا بوده است . قدمت اين اثر به دوره مادها مي رسد .

 قلعه تاريخي (جزيره قشم)



اين قلعه که از آثار پرتغاليها در دوره صفويه است ، داراي بارويي محکم از سنگهاي مرجاني ، گچ و ملات ساروج و چهار برج است . درون اين قلعه آثار يک آب انبار بزرگ و اتاقهاي متعدد به چشم مي خورد .

چاه هاي لافت (لافت)



چاههاي لافت معروف به طلا در پشت قلعه لافت و در داخل گودال مجاور  قلعه به تعداد روزهاي سال کيسه حلقه مي باشد و براي جمع آوري آب باران حفر شده است برخياز محققين قدمت آنها را به دوران هخامنشي مي رسانند .

ارادت دارم خدمت شما: رئوف در 17:41 |  لینک ثابت   • 

جمعه هشتم تیر 1386

جنگلهای دریایی حرا

hamshahri.org
 

جنگلهای مانگرو ایران در گستره جزر و مد مصب ها ، دلتا ها جزایر بین خورها در طول سواحل کشیده شده اند که بصورت جوامع بزرگ و کوچک گسسته یا پیوسته دیده می شوند یکی از جوامع و چهرهای جالب گیاهی سرزمین ایران جنگلهای مانگرو هستند که در نوار ساحلی خلیج فارس و دریای عمان قرار گرفته اند .

رویشگاه مانگرو ها در ایران پذیرای دو گونه مانگرو Avicennia  marina   و Rhizophora  mucronta  است ، که برای گونه های مربور منحصربفرد است و سایر گونه ها قابلیت با مانگرو ها را ندارند و از محیط حذف می شوند بنابراین مانگرو ها حاکم مطلق اراضی خود در منطقه محسوب شده و بصورت غالب مستقر هستند .

 اما اکوسیستم مانگرو از اجتماعات جانوری بی نظیری برخوردارند ، به گونه ای که برای گونه های بی شماری از بی مهرگان تا مهرداران خشکی زی و آبزی زیستگاهی یگانه و منسجم فراهم می کند .

جنگلهای مانگرو با سایر اکوسیستم های جنگلی تفاوت اساسی دارند ، این جنگلها نه به خشکی تعلق دارند و نه به دریا ، بلکه هدیه و ارمغان مشترک آب و خشکی به شمار می روند .

این جنگلها که تالابهای جنگلی نیز محسوب می شوند ، اکوسیستم هایی هستند با شرایط اکوتونی که در گذرگاه آب و خشکی سازگاری پیدا کرده اند ، در واقع اکوسیستم آنها متاثر از اکوسیستم های خشکی و آبی می باشد .

 

مانگرو ها گرچه در برابر آب شور مقاوم هستند ، اما به جریان دائمی آب شیرین نیز نیاز دارند بر خلاف اکوسیستم های خشکی محیط زیستی نا آرام ، پویا و در حال تغییر دارند .

در اکو سیستم مانگرو ها کلیه عوامل از طریق فرآیند هایی به یکدیگر مرتبط هستند که بواسطه آنها تبادل و جذب مداوم انرژی روی می دهد .

فرآیند های درونی تثبیت انرژی ، انباشت بیوماس ، تجزیه مواد آلی مرده و چرخه مواد معدنی به شدت تحت تاثیر شماری از فرآیند های بیرونی قرار دارند که ثبات زیستگاه را تنظیم می کنند و تعیین کننده تنوع زیستی و سرشت کارکردی اکوسیستم هستند .

در صورتیکه این فرآیندها حفظ شوند اکوسیستم پایدار خواهد ماند و اختلال در هر یک از آنها منجر به تخریب و انهدام  اکوسیستم می گردد.

جنگلهای مانگرو ایران در سال 1972 به عنوان تنها اجتماعات  معرف اقلیم حیاتی پالئوترپیک بات برخورداری از معیارهای برنامه انسان و زیستگره یوشکو MaB بعنوان ذخیره گاه زیستگره برگزیده و در شبکه جهانی ذخیره گاهها ثبت گردید .

جنگلهای مانگرو ایران به عنوان یکی از مهمترین مراکز زیستی پرندگان مهاجر آبزی و آبزیان دریایی برای کنوانسیون رامسر از اهمیت ویژه ای بر خودار هستند .

این جنگلها به دلیل موقعیت  گذرگاهی و به آن علت غنای زیستی خود با بیشتر معیارهای این کنوانسیون همخوانی داشته و عنوان گرفتن تالاب بین المللی امری طبیعی و مناسب برای آنها محسوب می شود .

اکو سیستم مانگرو ها نه تنها به عنوان زیستگاههای حساس از نظر اهداف و حفاظت از اولویت بر خوردارند بلکه بدلیل کارکرد ارزشهای غیر قابل جانشین خود از یکسو و اهمیت آنها از نظر زیستگاهی از سوی دیگر در کانون توجه کنوانسیون تنوع زیستی نیز قرار گرفته است .

جنگلهای مانگرو ایران بعنوان رویشهای ساحلی ویژه در کنگره سوم پارک های  ملی دریایی اندونزی جهت احداث پارکهای ملی دریایی نیز مورد تأکیـد قرار  گرفته اند .

جنگلهای مانگرو در سواحل جنوبی ایران با وسعت 9200 هکتار در مناطق متعددی حد فاصل مدارهای25 درجه و 11 دقیقه تا 27 درجه و 25 دقیقه گسترش یافته است .

این اجتماعات گیاهی که تنها رویشهای چوبی ناحیه جزر ومدی سواحل گرمسیری می باشند در 65 کشور با وسعت حدود میلیون هکتار پراکنده شد ه اند که تنها از 63 گونه درختی و درختچه ای به عنوان گونه های اصلی تشکیل یافته اند و با بیش از 100 گونه علفی پیچیده و درختچه ای در رویشگاه های خود همراهی می کردند .

 از مشخصه های درختان مانگرو و وجود ریشه های هوایی با اشکال مختلف در آنها وجود پدیده زنده زایی یا شبه زنده زایی در اندامهای زایشی آنها  می باشد .

همچنین توانائی مقابله با شوری آبهای دریائی به واسطه مکانیسم های مختلف از دیگر ویژگی های انحصاری این گیاهان به شمار می رود .

مانگرو ها که در کناره سواحل ، خورها ، مصبها، خلیج های کوچک ساحلی بر روی اراضی دانه ریز و در محیط های آرام و کم تلاطم آب ها را می گیرند .

از شرایط زیستگاهی مطلوب برای شماری بسیاری از آبزیان دریائی و پرندگان آبزی برخوردار می باشند ، آبراهه های اجتماعات مانگرو به واسطه غنی بودن از خورده های گیاهی آلی (Detritus ) و دریافت مواد مغذی نشت یافته از اراضی خشکی ارزش پرورشگاهی بالائی برای گونه های آبزی دارا می باشند و از این رو نقش غیر قابل جانشینی در زنجیره غذایی دریا عهده دار هستند .

  

ویژگی های اصلی مانگرو به این شرح :

 

1-این دسته از گیاهان تنها در بین درختان و درختچه ها یافت می شوند و گونه های علفی جزو گونه های اصلی مانگرو به حساب نمی آیند .

2-درختان و درختچه های مانگرو تنها در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری وجود دارند .

3-اجتماعات مانگرو در مناطق رویشی خود تنها در نواحی جزر و مدی در کنار سواحل ، دلتاها ، مصعب رودخانه ها خور ها ، جزایر گلی ماسه ای مستقر  می گردند .

4-درختان مانگرو در مرداب های گرمسیری دارای ریشه های تنفسی هستند که به صورت مختلف (سینوس ، حلقه ای ، عصائی ) نمایان می شوند .

5-بذر درختان مانگرو بخشی از مراحل رویشیخود را بر روی پایه مادری سپری می کند ، و به همین دلیل زنده زا یا شبه زنده زا هستند .

اجتماعات مانگرو ایران تنها از 2 گونه درختی با نام درخت حرا ( Avicennia  marina ) و درخت چندل (Rhizophora mucronata ) تشکیل       

  یافته است.

بنابراین جنگلهای مانگرو ایران به نام جنگلهای حرا نامیده می شوند و این امر به دلیل غلبه درختان فوق در اکثر رویشگاههاست .

 

منبع: پروژه کارشناسی خانم مریم کوپشی

ارادت دارم خدمت شما: رئوف در 8:41 |  لینک ثابت   • 

پنجشنبه هجدهم آبان 1385

جنگلهای سرسبزحرا

 

اكوسيستم جنگلهاي حرا، درختاني است كه در آب دريا رشد مي كنند.و اكوسيستم پربازدهي را مي سازند. در اين جنگلها دو گونه حرا و چندل وجود دارد. بسياري از گونه هاي آبزي و حيات وحش وابستگي مستقيم و غير مستقيم به حرا دارند. و اين جنگلها در پيرامون خود محيط مناسبي را براي رشد و پرورش ماهيان فراهم مي كنند.

          

اكوسيستم دريايي حرا به دليل استفاده انسان و سوخت و تغذيه و دام، بسيار حائز اهميت است. آب در طول شبانه روز 2 بار عقب نشيني مي كندو 2 بار پيشروي، اين عمل مداوم شرايط زيستي ويژه اي به اين جنگل دريايي مي بخشد.

ارادت دارم خدمت شما: رئوف در 6:2 |  لینک ثابت   • 

پنجشنبه