جزیره قشم در سالهای قبل از 1354 یکی از بخشهای شهرستان بندر عباس بود ولی براساس تقسیمات کشوری که در سال 1354 انجام گرفت تبدیل به یک شهرستان مستقل به نام "آبان" شد که شامل هشت جزیره و و سه بخش مرکزی،شهاب و ابوموسی بود ،درسال 1358 جزیره نشینان خواهان تغییر نام شهرستان خودشدند که شورای انقلاب اسلامی در تاریخ 8/12/58نام شهرستان آبان را به قشم تصویب کرد.
امروزه در تقسیمات کشوری شهرستان قشم دارای چهارجزیره :قشم وهرمز ولارک وهنگام و سه بخش: مرکزی،شهاب و هرمز و سه شهر: قشم ،درگهان و سوزا می باشد .جمعیت قشم براساس آخرین سرشماری 102 هزار نفر میباشد .
در سال 1369 بر اساس قانون مصوب مجلس شورای اسلامی سازمان منطقه آزاد قشم تاسیس گردید که در این 20 سال توسعه چشمگیری در سطح منطقه شاهد هستیم واز آن مهمتر شناسایی مناطق گردشگری این جزیره زیبا می باشد که روزانه شاهد بازدید گردشگران داخلی و خارجی میباشیم که عمده این مناطق عبارتند از : پدیده های طبیعی:جنگل حرا ، غار نمکدان ، تنگه چاکوه ، ژئوپارک ،دره ستاره ها، کوه بوخو ،ساحل لاک پشتها و بام قشم .نوروز بومي ساحل نشينان خليج فارس
ساحل نشینان خطه ی خلیج فارس برای تعیین ایام سال تقویمی دارند که امروزسه شنبه ( سه شنبه 29/4/89) اولين روز از اين سال بومي مي باشد كه روز اول آن به نوروز معروف است وآداب و رسومي داردكه ساحل نشينان هر سال در اين روز«نوروز»انجام مي دهند طي سالها اين رسوم بين سا حل نشينان مرسوم بوده كه بعضي از آنها كم رنگ شده ولي در روستاهاي ساحلي هنوز ادامه دارد از معدود آدابي كه اجرا مي شودعبارتند از : 1- رفتن اهالي به دريا و آبتني كردن كه معمولا خانمها شب نوروز و آقايان روز نوروز به دريا رفته و آبتني مي كنند به طوري كه ساحل مملو از جمعيت شده، لازم به ذكر است طي باورهايي كه بوميان دارند اينست كه مي گويند در نوروز آب تمام چاه ها و چشمه ها به درياها مي ريزند و آب دريا در اين روز به اذن خدا شفابخش شده وامراض بهبود مي يابند. 2- افراد قبل از آبتني كردن پياز و كنگ ياخرك(ميوه نارس درخت خرما) به دريا مي ريزند ،در اين خصوص باورهايي هست بعضي مي گويند اين خوراكي براي ماهيان وآبزيان است وبعضي مي گويند باريختن پياز عروسهاي دريايي( گويش محلي: دول وگلك) به ساحل نمي آيند و راحت مي شود آبتني كرد. 3- در روز نوروز اهالي با خاك هرمز( گويش محلي: گلك) درب و پنجره ها و شاخهاي بز و گوسفندهايشان و حتي سينه بچه هايشان را علامت گذاري كرده و بعد براي آبتني به دريا مي روند 4- در روز نوروز اهالي سر كار نمي روند ، صيادان و دريانوردان به دريا نرفته و صيادان مي گويند امروز ماهيان آزادند و نبايد آنها را صيد كرد . 5- در اين روز اهالي لباس نو پوشيده و خانه ها را تميز كرده . 6- بز و گوسفند ذبح مي كنند و نهار را مانند اعياد فطر وقربان گوشت مي خورند. اين معدود آداب و رسومي بود كه در غرب جزيره قشم انجام مي شود شايد رسوم ديگري باشد كه در ديگر مناطق ساحلي انجام شود. اين سال شامل چهار فصل بوده كه عبارتند از : 1- شهريماه ، اين فصل يكصد روز مي باشد 2- زمستان ، اين فصل هم يكصد روز است. 3- جووا، كه باز يكصد روز بوده 4 – گرما ، فصل گرما برخلاف سه فصل ديگر 65( شصت وپنج ) روز است . روزهاي هر فصل را به ده روز ده روز تقسيم كرده و كه به ترتيب ده روز اول را " دهي " و ده روز دوم را " بيستي " و ده روز سوم را " سيي " و الا آخر. مثلا مي گويند « چهلي شهريماه» يا «پنجاهي زمستان» يا «هفتادي جووا» و يا «بيستي گرما». از تقسيم بندي اين سال به فصل ها و دهه هاي گوناگون براي دانستن زمان دقيق وزيدن بادها و باران هاي ي فصلي و موسمي ميباشد كه دريانوردان ،صيادان و كشاورزان با اين محاسبه، زمان دقيق وزيدن بادها را دانسته ، مثلا زمان وزيدن باد موسمي شمال هشتادي ، يا سرماي هشتادي زمستان و غيره ... را دقيقا متوجه شده و دريانوردان وصيادان به دريا نرفته و از وقوع حوادث احتمالي جلوگيري مي كنند و كشاورزان فصل كاشت وبرداشت محصولات را دقيقا متوجه مي شوند.
منابع:
-تحقيق و پژوهش از بزرگان محل
اولين مدرسه ها در جزيره قشم
تا قبل از سال1303 هجري شمسي در جزيره قشم آموزش به صورت سنتي بود و افراد در مكتبخانه ها و دار العلوم تحصيل مي نمودند و دبستان بصورت امروزي نبود، تا اينكه در سال 1303 هجري شمسي آقاي حكمت رئيس اداره معارف بندر و جزاير به اتفاق حكمران بوشهر طي سفري كه به جزيره قشم داشتند تصميم به تاسيس اولين دبستان در اين جزيره گرفتند ، ايشان در منزل آقاي صالحي جلسه تشكيل دادند واز آقاي شيخ صالح اميري حاكم قشم خواستند تا براي تاسيس دبستان افرادي را معرفي نمايند از سوي حاكم قشم آقاي علي كريمي بدين سمت معرفي گرديد،بنا به توصيه امين التجار كنتراتچي خاك سرخ هرمز وكيل شيخ احمد گله داري ، آقاي علي بن احمد معرفي گرديد. در سال 1304 هجري شمسي دبستان ملي محمديه قشم به مديريت علي ابن احمد تاسيس گرديد، در آن زمان نور علي باستي رئيس معارف بندر عباس بود، وسايل مورد نياز از طرف اداره معارف بندر عباس فرستاده شد در كلاس اول كتاب دستور اميد و در كلاس دوم كتاب ناصر ومنصور تدريس مي شد. اين دبستان به معلمي آقاي عبدالعلي زيارتي آغاز به كار نمود، بدين ترتيب دبستان ملي محمديه قشم در خانه شيخ محمد شيخ ابراهيم شيخ عبدالقادر حاجي رمضان كه اجاره شده بود با شش شاگرد بنامهاي : عبدالسلام كريمي ، تراب ذاكري ، علي جدي ، ابوالقاسم اعتمادي ، علي نقشبندي و علي قنبري در سال 1304 هجري شمسي رسما شروع به كار كرد . اقامت آقاي زيارتي در قشم زياد طول نكشيد و ميرزا عبدالعلي عصفوري به معلمي اين دبستان استخدام وشروع به كار نمودند ، اواخر سال 1305 هجري شمسي حكم استخدامي آقاي علي كريمي قشمي با حقوق ماهيانه هفتاد ريال صادر گرديد در اين زمان دبستان محمديه قشم چهارده نفر دانش آموز داشت.همزمان با تاسيس اين دبستان، دبستان ملي هرمز نيز افتتاح گرديد و داراي چهار كلاس بود. مدير اين دبستان آقاي اعتدالي و معلم آقاي علي كريمي ويك خدمتكار به نام كربلايي كنار در اين دبستان مشغول به كار بودند ،حقوق معلمان ومدير و مستخدم از ماليات خاك سرخ هرمز به وسيله امين التجار پرداخت مي شد.
در سال 1320 هجري شمسي حاج محمد تقي بلوكي خانه شخصي خود را براي دبستان وقف نمود و از آن سال دبستان محمديه به دبستان بلوكي قشم تغيير نام يافت و اجازه ي تاسيس كلاسهاي پنجم وششم نيز از اداره متبوعه دريافت كرد . در آن سالها امتحان كلاس چهارم به صورت نهايي و با حضور ناظر اعزامي اداره معارف بوشهر انجام مي گرفت. وفارغ التحصيلان اين دبستان افراد سرشناسي در حد مملكتي و منطقه اي شدند كه موقعيت خود را مديون اين دبستان و معلمين آن مي دانند.ميزان حقوق اوليه اين معلمان در سالهاي اوليه از پنجاه تا هفتاد ريال تجاوز نمي كرد، در سال 1315 هجري شمسي اين حقوق به يكصد هفتاد ريال رسيده بود . در سال 1329 هجري شمسي آقاي سيد حسين عابدي به رياست فرهنگ قشم انتخاب شد، در سال 1330 منزل آقاي مشايخي در كنار دبستان بلوكي اجاره و دبستان دخترانه به نام دبستان دخترانه ثريا قشم تاسيس و شروع به كار كرد و در سال 1332 هجري شمسي خانم سيده رقيه عابدي اولين معلم زن قشم در اين دبستان مشغول به تدريس شدند. لازم به ذكر است اولين دبيرستان به نام پهلوي در سال 1343 هجري شمسي با بيست وپنج شاگرد به مديريت آقاي عبدالعزيز اسعدي تاسيس شد دبيرستان پهلوي پس از انقلاب به دبيرستان محمدي قشم تغيير نام يافت.اولين مدرسه راهنمايي پس از اينكه مقطع راهنمايي جزء مقاطع رسمي آموزش وپرورش شد در سال 1350هجري شمسي در قشم تاسيس گرديد. و اين بود شروع آموزش وپرورش به صورت رسمي در جزيره قشم البته ياد آور شوم چند سالي بعدتر در روستاهاي بزرگ قشم نيز دبستانها تاسيس گرديدند كه مي توان به دبستانهاي : درگهان ، رمكان ، لافت و طبل و دولاب و باسعيدو وغيره ...اشاره كرد كه بيشتر در آن موقع در خانه هاي شخصي كه اهالي واگذار كرده بودند داير بوده ، كه در اينجا لازم است دعايي بنماييم: خداوند بانيان ومعلمان و همه كساني كه در تاسيس اين مدارس نقشي داشته اند همراه صالحين واولياء محشور بفرما. آمين
منابع:
-حيات فرهنگي استان هرمزگان –نوشته: آقايان محمد عبداللهي و بهمن صمدي
-قشم نگيني بر خليج فارس –نوشته: خانم فاطمه دژگاني
سياحان معروفي كه در زمان هاي گذشته از خليج فارس ديدن كرده اند
خوشبختانه نام گروهي از سياحان(گردشگران) وبازرگانان و دريانورداني در كتابها ثبت شده و بجاي مانده است ومطالعه ويادداشتهاي آنها براي شناختن خليج فارس ،دلكش و سودمند است.از آن جمله مي توان به نئارك سردار اسكندر مقدوني ، وگروه دريانوردي داريوش كبير پادشاه هخامنشي به همراه دريانورد يوناني به نام سيلاكس كاريانده اشاره نمود.از ميان سياحان دنياي قديم ، ماركوپولو سياح ايتاليايي كه از شهر ونيز به اتفاق پدر و عمويش به ايران آمد و به كرانه ي خليج فارس رسيد.ناصرخسرو سياح،دانشمند وشاعر ايراني برسواحل جنوبي وشمالي اين دريا گذشته وخاطرات خود را در سفر نامه اي نوشنه است.نزديك به هفتصدسال پيش ابن بطوطه سياح معروف مراكشي از شهر طنجه در اسپانيا به سير وسياحت برخاسته ودوبار از خليج فارس گذشته است.كتاب خاطرات ابن بطوطه به نام رحله معروف است.ياقوت حموي مولف كتاب جغرافيايي پرارزش ونفيس معجم البلدان نيز در خليج فارس سفر كرده و خود شهرهاي كيش وقشم وسيراف را ديده است.عبدالرزاق سفير ميرزا شاهرخ كه مامور هندوستان وچين بوده از جزيره هرمز عبور كرده شهر هرمز را وصف كرده است.
از ميان سياحان اروپايي كه قبل از آمدن پرتغاليها به خليج فارس آمده اندويادداشت سفرخود را به جا گذاشته اند مي توان به اين چندنفر اشاره اي نمود:فريارادريك(نيمه نخست قرن هشتم هجري)،وارثمان سياح ديگر اروپايي هرمز را پيش از حمله ي پرتغاليها ديده وآنرا با سيصد كشتي تجاري و بازرگانان دولتمند وبناهاي پاكيزه وعالي وصف كرده است.ابه رينال نيز خليج فارس را ديده ومي گويد در هرمز كف كوجه ها را با حصير و در بعضي جاها با قالي مفروش مي ساخته اند.وبراي جلوگيري از حرارت آفتاب پرده هاي كتاني قشنگ بر پنجره ها ودرگاه هاي خانه ها مي آويختند.دورات باربوسا به سال 1518ميلادي خليج فارس را سياحت كرده و60سال بعد از او سياح وبازرگان انگليسي به نام رالف فيتيج از خليج فارس گذشته وودر شهر هرمز بياسوده واز اسبان اصيل ومرواريدهاي غلطان و پارجه هاي ابريشمي و فرشهاي نفيس و بازارهاي پر رونق آن وصف كرده است.
افنزي نيكتيكين سياح وبازرگان روس در سالهاي1469از هرمز عبور كرده واز طريق خليج فارس به هندوستان رفته در سال 1472از به ايران بازگشته وبه كشورش روسيه رفته است.
از ميان سياحاني كه بعد از تسلط پرتغاليي ها و به خصوص زمان صفويه ،هر كدام براي مقصود و مقصدي معين وجداگانه از خليج فارس ديدن كرده اند ويادداشتهايي از خود به جا گذاشته اند بايد از اين اشخاص نام برد: ژان بابتيست تاورنيه فرانسوي(1665م) ، شواليه شاردن فرانسوي(1673م)، دن گارسيا دوسيلوافيگوره آ (1617م)، سرتوماس هربرت انگليسي(1627م)،ژ.آ.ماندلسلو(1638م)،تونت هلندي(1665م)، استرويس(1672م)،دكترژفريه(1676م)،لوبرن(1803م)،استوارت و دكترگچ انگليسي(1628م)از خليج فارس گذشته اند ونام آنان را به عنوان اولين اروپائيان معروف كه از خليج فارس ديدن نموده اند مي توان ذكر نمود.
شيخ علي حزين سياح دوره ي افغانها واوايل پادشاهي زند و ميرزا ابراهيم نادري سياح دوره ي محمدشاه قاجار بعلاوه دوپره و استاك دو تن اروپايي كه در قرن نوزدهم ميلادي خليج فارس را ديده اند و سرهنگ آ.ت.ويلسن انگليسي و سرپرسي ساكس و لرد كرزن انگليسي و مادام ديولافوا فرانسوي وجمعي ديگر از نويسندگان كتب وسفرنامه ها و يادداشت ها ، از خليج فارس عبور كرده و هركدام از نقطه نظر خاص خود به بحث در اوضاع واحوال گذشته و حال خليج فارس و وضع اقتصادي و نظامي آن در زمان خود پرداخته اند.
منبع: خليج فارس- احمد اقتداري-فروردين1345
دهم ارديبهشت ماه روز ملي خليج فارس را گرامي مي داريم.
كهنترين سند پيرامون دريانوردي در خليج فارس به سدهي چهارم پيش از ميلاد باز ميگردد . در آن زمان، دريانوردي به نام نيارخوس به فرمان اسكندر مقدوني براي كاوش در سرزمينهاي نه چندان شناخته به سفر دريايي پرداخت. او سفر خود را در يازدهمين سال فرمانروايي اسكندر آغاز كرد و از مصب رود سند به دهانهي تنگ هرمز و از آنجا به آبهاي خليج فارس رفت و سرانجام در ساحل رود كارون لنگر انداخت. او در اين سفر از راهنمايي چند دريانورد ايراني، از جمله بگيوس پسر فرناكه، هيدارس بلوچ و مازان قشمي بهرهمند بود و ماجراي سفر دريايي 146 روزهي خود را در سفرنامهاي نوشت كه اصل آن از بين رفته، اما چكيدهاي از آن در كتاب يكي از تاريخنگاران سدهي نخست پيش از ميلاد به عنوان لشكركشي اسكندر، برجاي مانده است. او هنگام دريانوردي در خليج فارس با فانوسهاي دريايي بزرگي روبهرو شده بودكه تا آن زمان مانند آن را نديده بود و در سفرنامهي خود از آنها به عنوان يكي از شگفتيهاي سفرش ياد كرده است.
در زمان ساسانيان، شاپور دوم(ذوالاكتاف) پس از تصرف همهي جزيرههاي خليجفارس براي جلوگيري از يورش عربهاي باديهنشين، جزيرههاي بحرين را به صورت ساخلو ( پادگان نظامي) درآورد. پس از ورود عربهاي مسلمان به ايران و شكست ساسانيان، سراسر خليج جولانگاه بازرگانان مسلمان شد. اما پس از كاهش نفوذ خليفههاي عباسي، فرمانروايان آلبويه(سدهي چهارم هجري/دهم ميلادي) بار ديگر عمان و بحرين را بخشي از ايران كردند. از آن پس، عمان و بحرين و جزيرههاي پيرامون آن، تا نزديك يك سده بخشي از ولايت فارس به شمار ميآمد و دولت آلبويه فرمانرواياني را براي ادارهي اين منطقهي دريايي به سيراف و كيش ميفرستاد. اين دو بندر از نظر بازرگاني به چنان اهميتي رسيدند كه كشتيهاي چيني بري خريد و فروش كالا در آنجا پهلو ميگرفتند .
خليج فارس در زمان سلجوقيان نيز اهميت زيادي داشت. البته، تورانشاه سلجوقي، از سلجوقيان كرمان، مركز بازرگاني دريايي را از سيراف به كيش جابهجا كرد و آرام آرام از اهميت سيراف كاسته و بر اهميت كيش افزوده شد. اتابكان فارس(قرن هفتم هجري/سيزدهم ميلادي) به فرمانروايي اميران كيش پايان دادند و جزيرهي هرمز را مركز بازرگاني دريايي كردند. در آن دوران، اهميت بازرگاني خليج فارس به اندازهاي بود كه پيش از كشف دماغهي اميدنيك به كوشش واسكو ديگاما (Vasco de Gama) ، دريانورد پرتغالي، خريد و فروش ادويه و ابريشم و ديگر كالاهايي كه براي بازارهاي اروپايي اهميت بسياري داشت، از راه خليجفارس به دجله و سپس از ميانرودان و باديه شام به بندرهاي سوريه در ساحل شرقي مديترانه، انجام ميگرفت و بازرگانان ونيزي كالاها را از اين بندرها به اروپا ميبردند .
منبع:
* وبسايت جزيره دانش
* عكس خليج فارس از سايت ويكي پديا
